کلیسای رونشان لوکوربوزیه | بازخوانی معمارانه | رونشان، فرانسه

در این محتوا با شبکه هنر و معماری ستاوین همراه باشید تا نگاهی به «بازخوانی کلیسای رونشان اثر لوکوربوزیه از دریچه لنز پل کلمنس» داشته باشیم.

نور، بافت و فرم‌های مجسمه‌گون؛ کلیسای نوتردام دو او (Notre-Dame du Haut) پس از هفت دهه همچنان به‌عنوان اثری پیشرو و تأثیرگذار در معماری مدرن شناخته می‌شود.

کلیسای رونشان در رونشان فرانسه، به عنوان یکی از شاخص‌ترین آثار لوکوربوزیه، همچنان پس از گذشت بیش از هفتاد سال از تکمیل آن، موضوعی برای تحلیل و بازخوانی‌های معمارانه است. به مناسبت سالروز تولد این معمار برجسته (۶ اکتبر ۱۸۸۷)، مجموعه عکسی از «پل کلمنس» با تمرکز بر تعامل نور، بافت و سطوح مجسمه‌گون این بنا منتشر شده است که نگاهی نو به این اثر کلاسیک مدرن می‌اندازد. لوکوربوزیه ایده اصلی پروژه را در عبارتی موجز خلاصه کرده بود: «مکان: چهار افق؛ ابزار: پوسته خرچنگ». این دو مفهوم، یعنی چشم‌انداز پیرامون و فرم ارگانیک سقف، ارکان اصلی شکل‌گیری کلیسایی هستند که با هر زاویه دید، روایتی تازه از فضا ارائه می‌دهد.

این کلیسا، بر فراز تپه «بورلمون» در شرق فرانسه جای گرفته است؛ جایی که پیش از آن کلیسای زیارتی دیگری قرار داشت که در جریان بمباران‌های سال ۱۹۴۴ میلادی تخریب شد. در دوران پس از جنگ جهانی دوم و در راستای جنبشی برای پیوند دادن هنر و معماری معاصر با نهاد کلیسای کاتولیک، لوکوربوزیه مسئولیت طراحی و بازسازی این بنا را بر عهده گرفت. او به جای بازسازی آنچه از دست رفته بود، از این فرصت برای بازتعریف ماهیت فضای نیایش بهره برد.

چهار افق؛ فراتر از شبکه‌های مدرنیستی:

رونشان خروجی چشمگیری از شبکه‌های عقلانی و هندسه‌های متعامد بود که پیش‌تر در آثار مدرنیستی لوکوربوزیه دیده می‌شد. در اینجا، دیوارها با انحنا و فرورفتگی طراحی شده‌اند، برج‌ها به صورت احجام گرد پدیدار گشته‌اند و سقف همچون شیئی مجسمه‌گون بر فراز کل ترکیب به پرواز درآمده است. پل کلمنس، عکاس این پروژه، در مواجهه با این بنا پس از هفت دهه، تلاش کرده تا با دیدگاهی معاصر به این اثر کانونی نگاه کند و روایتی از امروز ارائه دهد.

لوکوربوزیه پیش از آغاز طراحی، زمان بسیاری را صرف مطالعه و ترسیم مناظر اطراف کرد. دشت‌ها، دره‌ها و کوه‌های دوردست «وژ» (Vosges) آنچه او «چهار افق» می‌نامید را شکل دادند؛ معماری اینجا نه به عنوان ابژه‌ای در سایت، بلکه به مثابه پاسخی به حضور طبیعت پیرامون تصور شده است. به همین دلیل است که با گردش در اطراف ساختمان، هیچ نمای واحدی کلیسا را به‌طور کامل توضیح نمی‌دهد؛ چرا که هر وجه با تغییر موقعیت نسبت به منظره، تناسبات و بیان خود را تغییر می‌دهد.

نور به مثابه مصالح ساختمانی:

در فضای داخلی، نور فراتر از یک عامل بصری، به عنوان یک مصالح ساختمانی عمل می‌کند. دیوار قطور جنوبی دارای مجموعه‌ای نامنظم از بازشوها است؛ بازشوهایی که در اندازه، عمق و جهت با یکدیگر متفاوتند. این نقاط نورانی که گاه با شیشه‌های رنگی مزین شده‌اند، قطعاتی از رنگ‌های قرمز، آبی، زرد و سبز را در فضای داخلی پراکنده می‌کنند. کلمنس در ثبت این فضاها، از رویکردی دوگانه بهره برده است؛ تصاویر خارجی را به صورت سیاه و سفید برای تأکید بر فرم و بافت ثبت کرده و در تصاویر داخلی از رنگ با کیفیتی آبرنگ‌گونه استفاده کرده تا تضاد میان صلبیت مصالح و لطافت نور رنگی را به تصویر بکشد.

کلیسای نوتردام دو او که از سال ۲۰۱۶ در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شده است، پس از مرمت‌های اساسی بین سال‌های ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۵، همچنان به عنوان یکی از رادیکال‌ترین تجربیات لوکوربوزیه در زمینه معماری احساسی و حسی شناخته می‌شود. نگاهِ معاصر کلمنس به رونشان، این بنا را نه به عنوان یک آیکون منجمد مدرنیستی، بلکه به مثابه ساختمانی زنده نشان می‌دهد که پیوند آن با جرم، نور و منظر، همچنان تجربه‌ای بی واسطه و عمیق است.